Zonneparken ontwikkelen zich tot ecosysteem met unieke biodiversiteit

Provincie Groningen, Rijksuniversiteit Groningen en producent van duurzame energie Novar doen een meerjarig onderzoek naar het effect van Groningse zonneparken op de biodiversiteit. Van vijftien zonneparken in de provincie Groningen worden de bodem, begroeiing, insecten, zoogdieren en vogels gemonitord. Uit de tweede tussentijdse rapportage blijken zonneparken een rijke voedingsbodem voor biodiversiteit.

Zonneparken blijken een rijke voedingsbodem voor biodiversiteit. Dat concluderen onderzoekers van de Rijksuniversiteit Groningen (RUG) onder leiding van dr. ir. Raymond Klaassen, die binnen de faculteit Science & Engineering het meerjarige onderzoek naar de ecologische effecten van zonneparken aanstuurt. Hun nieuwste bevindingen laten zien dat zonneparken niet alleen andere soorten aantrekken dan agrarische gebieden, maar dat zij zich ontwikkelen tot een volledig nieuw type ecosysteem.

Loopkevers als indicator
In het nieuwe tussentijdse rapport richt het onderzoeksteam zich op loopkevers. Deze insecten gelden als belangrijke indicatoren voor de kwaliteit van een ecosysteem. Omdat ze gevoelig zijn voor veranderingen in bodemstructuur, vocht, schaduw en vegetatie, geven ze snel inzicht in de ecologische condities van een gebied. Wanneer de samenstelling van loopkevers verandert, vertelt dat veel over de manier waarop een landschap ecologisch functioneert.

Een nieuw soort leefgebied
Uit de inventarisaties in zonneparken in Groningen en Drenthe blijkt dat loopkevers in grotere aantallen voorkomen dan in omliggende akkers. Vooral de zones met ruigere vegetatie, die als ecologische compensatie zijn aangelegd, blijken een belangrijke rol te spelen. Daar worden niet alleen meer insecten gevonden, maar ook andere soorten dan de typische ‘akkersoorten’ die kenmerkend zijn voor landbouwgronden.

Volgens Klaassen komt dat doordat zonneparken unieke omstandigheden creëren: meer schaduw en vocht onder de panelen, minder verstoring door landbouwmachines en grotere variatie in vegetatiestructuren. Dat leidt tot een soortencombinatie die in het Nederlandse landschap nauwelijks voorkomt. De onderzoekers spreken daarom van een nieuw type ecosysteem, dat niet vergelijkbaar is met akkers, natuurgebieden of bos.

Deel van een groter onderzoek
Het loopkeveronderzoek maakt deel uit van een vijfjarig programma waarin de RUG de ontwikkeling van biodiversiteit in zonneparken onderzoekt, vanaf de aanleg tot jaren erna. Naast insecten worden ook vogels, vegetatie, kleine zoogdieren en bodemkwaliteit gemonitord. Eerdere rapportages lieten al zien dat bepaalde vogelsoorten profiteren van zonneparken, terwijl andere juist minder worden aangetroffen. Door verschillende soortgroepen te volgen, ontstaat een genuanceerd beeld van hoe zonneparken als leefgebied functioneren.

Voorzichtig optimisme
De onderzoekers benadrukken dat zonneparken geen vervanging zijn voor open agrarische landschappen: soorten die afhankelijk zijn van uitgestrekte akkers blijven grotendeels weg. Toch lijkt de totale soortenrijkdom in het gebied toe te nemen, doordat zonneparken juist andere soorten ruimte bieden die in intensieve landbouwgebieden nauwelijks meer voorkomen. Daarmee dragen zonneparken bij aan een grotere ecologische diversiteit op landschapsniveau.

Dr. ir. Raymond Klaassen noemt de resultaten “veelbelovend, maar nog in ontwikkeling”. Volgens hem toont het onderzoek vooral aan dat zonneparken ecologisch betekenisvol kunnen worden wanneer ze zorgvuldig worden ingericht. “We zien dat het ontwerp en beheer van grote invloed zijn op welke soorten profiteren. Het is geen automatisch proces; het vraagt bewuste keuzes om zonneparken natuurvriendelijk te maken.”