De feestelijke opening begint om 11.45 uur bij dorpshuis ’t Schanshuus met het hijsen van de vlag en het spelen van het Wilhelmus door muziekkorps Excelsior. Daarna zal wethouder Fred Stol het dorpsommetje officieel openen op het nieuwe hoogholtje over het Niezijlsterdiep en wordt de naam van het hoogholtje onthuld. Excelsior zal hier een feestelijk muzikaal optreden ten gehore brengen. Daarna is iedereen van harte welkom in het dorpshuis voor een drankje, kopje soep en een broodje. Aansluitend kan het eerste dorpsommetje gemaakt worden.
Rondje Oude Riet
Met de opening van het dorpsommetje gaat een lang gekoesterde wens van de Niezijlster bevolking in vervulling. Het dorp en het unieke cultuurhistorische achterland worden met elkaar verbonden en toegankelijk gemaakt voor wandelaars.
De wandeling van ruim een half uur begint bij het dorpshuis ’t Schanshuus en voert door het dijkdorp Niezijl, waarvan de eerste bewoning teruggaat tot begin 1500. De wandeling gaat via de Bomsterschans. Hier werd in de 14de eeuw een uitwateringssluis (Bomsterzijl) gebouwd. De sluis diende om het water te lozen van het natte westelijk achterland. Via een bruggetje over het Hoerediep gaat de wandeling door naar de Oude Haven. De Oude Haven is een voormalige kleine zeehaven. Het monumentale huis aan het Hoerediep was het huis van de belastinggaarder die vanuit huis toezicht hield op het ’belastingplichtige’ graan dat gemalen werd in de (verdwenen) molen er achter.
Via de nieuwbouwwijk De Wieken gaat de route via een nieuw gebouwd hoogholtje over het Niezijlsterdiep. Op deze unieke plek komen het Hoerediep en het Niezijlsterdiep samen en stromen ze door de voormalige getijdegeul richting het Lauwersmeer en de Waddenzee. Volgens de overleveringen verscheen hier op 26 oktober 1581 bij noordwesterstorm en springvloed een vloot van watergeuzen vanuit de Waddenzee om het al drie weken durende beleg van Niezijl door de Spanjaarden, te breken. Niezijl heeft vervolgens tot het einde van de Spaanse bezetting van Groningen als uitvalsbasis kunnen dienen voor de Staatse troepen.
Over een onverhard pad gaat de route langs de Oude Riet. Dit landschap was tot 1600 waddengebied, gekenmerkt door zeeklei afzettingen en stroomgeulen. De route sluit aan op het fiets/voetpad naar Niehove en gaat terug naar het dorp, de brug over het Niezijlsterdiep en de Havenstraat. Vanuit deze haven voeren vanaf de 16e eeuw trekschuiten naar Groningen. Het jaagpad lag aan de westzijde van het diep en is tot de Tweede Wereldoorlog in gebruik gebleven.
Terug in de Hoofdstraat gaat de geschiedenis terug tot 1320. Omstreeks dat jaar werd er een kleidijk gebouwd die een belangrijke rol speelde in de verbinding tussen Groningen en Leeuwarden. Deze kleidijk was in de beginjaren slechts begaanbaar in het droge seizoen. In het natte seizoen was de trekvaart vrijwel de enige vervoersmogelijkheid. Tot 1951 liep de hoofdroute Groningen – Leeuwarden dwars door Niezijl en was de Hoofdstraat een levendige winkelstraat met een gevarieerd aanbod van winkels, bedrijven en herbergen. De wandelroute eindigt weer bij het dorpshuis. Hier staat een informatiepaneel met een korte uitleg over de route en de geschiedenis van het dorp.
